Μια πορεία επιστροφής στον Θεό

Η Τεσσαρακοστή δεν είναι κυρίως μια εποχική δίαιτα ή μια περίοδος θρησκευτικής θλίψης. Ανανεώνει την κίνηση του βαπτίσματος: απομάκρυνση από την αμαρτία, επιστροφή στον Χριστό και προετοιμασία να περάσουμε μαζί του μέσα από τον Σταυρό και τον τάφο στην Ανάσταση. Η Εκκλησία αλλάζει τη λατρεία, τα αναγνώσματα, τη μουσική, τη νηστεία και τις καθημερινές απαιτήσεις για να στηρίξει αυτή την επιστροφή.

Μετάνοια σημαίνει αλλαγή του νου και της κατεύθυνσης της ζωής. Η περίοδος φανερώνει τις προσκολλήσεις μας, αλλά αναγγέλλει και το έλεος. Το κλίμα της είναι η χαρμολύπη: λύπη για την αμαρτία που παραμένει μέσα στην ελπίδα της συγχώρησης του Θεού και της πασχαλινής χαράς που πλησιάζει.

Πώς εξελίσσεται το εορτολόγιο

Οι Κυριακές πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή εισάγουν την ταπείνωση, την επιστροφή, την κρίση υπό το φως του ελέους και τη συγχώρηση. Η Απόκρεω και η Τυρινή προετοιμάζουν σταδιακά την εγκράτεια στην τροφή. Την Κυριακή της Συγχωρήσεως η κοινότητα ζητά συγγνώμη και η Καθαρά Δευτέρα εγκαινιάζει τη νηστεία.

Η σαρανταήμερη περίοδος της Τεσσαρακοστής οδηγεί στο Σάββατο του Λαζάρου και στην Κυριακή των Βαΐων· η Μεγάλη Εβδομάδα επικεντρώνεται έπειτα στις τελευταίες ημέρες του Χριστού, στο Πάθος, στην ταφή και στη νίκη του. Ο ακριβής λειτουργικός υπολογισμός είναι πιο σύνθετος από ένα απλό άθροισμα ημερών του πολιτικού ημερολογίου. Έτσι, οι ακολουθίες της Εκκλησίας, όχι οι προσωπικοί υπολογισμοί, δίνουν στην περίοδο τη μορφή της.

Προσευχή, νηστεία και ελεημοσύνη πορεύονται μαζί

Η νηστεία συνήθως περιλαμβάνει αποχή από κρέας, γαλακτοκομικά και αυγά, με επιπλέον διακρίσεις για ψάρι, κρασί και λάδι. Ο παραδεδομένος κανόνας είναι ένα ιδεώδες που εφαρμόζεται ποιμαντικά. Ζητήματα υγείας, εγκυμοσύνη, παιδική ηλικία, διατροφικές διαταραχές, εργασία, φτώχεια και οικογενειακές ευθύνες απαιτούν ειλικρινή συζήτηση και καθοδήγηση.

Η νηστεία χρειάζεται να ελευθερώνει προσοχή και πόρους για την προσευχή και το έλεος. Χωρίς συγχώρηση και γενναιοδωρία, ένα αυστηρό διαιτολόγιο μπορεί να θρέψει την υπερηφάνεια. Η νηστεία της Τεσσαρακοστής αφορά επίσης τον λόγο, τη διασκέδαση, τον θυμό, την κατανάλωση και κάθε συνήθεια που εμποδίζει την αγάπη.

Οι ακολουθίες διδάσκουν το νόημα της περιόδου

  • Ο Μέγας Κανών του αγίου Ανδρέα ανοίγει μια βαθιά εξέταση της μετάνοιας μέσα από τη Γραφή.
  • Η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων προσφέρει τη Θεία Κοινωνία τις καθημερινές, μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα της Τεσσαρακοστής.
  • Η ευχή του αγίου Εφραίμ συνδυάζει τις μεγάλες μετάνοιες με τη δέηση για ταπείνωση, υπομονή και αγάπη.
  • Οι μνήμες του Σαββάτου και της Κυριακής φανερώνουν το δόγμα, τους αγίους, τον Σταυρό και τη θεραπεία των παθών.
  • Η εξομολόγηση και η συμφιλίωση προετοιμάζουν τον άνθρωπο για το Πάσχα πέρα από την εξωτερική τήρηση των κανόνων.

Η πρώτη Τεσσαρακοστή ενός αρχαρίου

Μη φτιάχνεις έναν εξαντλητικό κανόνα από πίνακες του διαδικτύου. Πήγαινε στην κυριακάτικη Θεία Λειτουργία, πρόσθεσε μία καθημερινή ακολουθία αν μπορείς, κράτησε έναν απλό κανόνα προσευχής, διάβασε ένα Ευαγγέλιο, περιόρισε την τροφή σύμφωνα με την καθοδήγηση ενός ιερέα και διάλεξε ένα συγκεκριμένο έργο ελέους.

Αν αποτύχεις, ξανάρχισε χωρίς να περιμένεις την επόμενη χρονιά. Η Τεσσαρακοστή φανερώνει την αδυναμία για να δεχτεί ο άνθρωπος τη χάρη, όχι για να πετύχει μια τέλεια επίδοση. Στόχος είναι να φτάσουμε στο Πάσχα με περισσότερη ειλικρίνεια, συμφιλιωμένοι και έτοιμοι να δεχτούμε τη χαρά του Χριστού.

Πηγές και περαιτέρω μελέτη