Γιατί οι ορθόδοξοι λένε «μυστήριο»

Μυστήριο δεν σημαίνει έναν γρίφο με ελλιπή στοιχεία. Δηλώνει μια θεία πραγματικότητα που αληθινά προσφέρεται και βιώνεται, αλλά ποτέ δεν εξαντλείται με την ανάλυση. Στα μυστήρια, ο Θεός ενεργεί μέσω της προσευχής, της ύλης, της χειροτονημένης διακονίας και της πίστης της Εκκλησίας για να μεταδώσει τη ζωή του.

Στα αγγλικά, ο όρος sacrament χρησιμοποιείται επίσης συνήθως γι’ αυτές τις τελετές. Οι όροι δείχνουν την ίδια πραγματικότητα: ορατές πράξεις όπως το λούσιμο, το χρίσμα, η βρώση, η εξομολόγηση, η στέψη, η επίθεση των χεριών και η ευλογία γίνονται συμμετοχή στο σωτηριώδες έργο του Χριστού.

Τα επτά μυστήρια που συνήθως απαριθμούνται

  • Βάπτισμα: θάνατος και ανάσταση μαζί με τον Χριστό μέσα στο νερό και είσοδος στην Εκκλησία.
  • Χρίσμα: λήψη της σφραγίδας της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος.
  • Θεία Ευχαριστία: κοινωνία στο αληθινό Σώμα και Αίμα του Χριστού, στο κέντρο της Εκκλησίας.
  • Μετάνοια ή Εξομολόγηση: συμφιλίωση, συγχώρηση και θεραπεία μετά την αμαρτία.
  • Γάμος: ανθρώπινη αγάπη που στεφανώνεται και προσφέρεται μέσα στον Χριστό και στη Βασιλεία του.
  • Ιεροσύνη: επίσκοποι, πρεσβύτεροι και διάκονοι χειροτονημένοι για τη διακονία της Εκκλησίας.
  • Ιερό Ευχέλαιο: χρίση με λάδι και προσευχή για τη θεραπεία της ψυχής και του σώματος.

Γιατί ο αριθμός επτά δεν είναι όριο

Ο σταθερός κατάλογος των επτά έγινε κοινός σχετικά αργά και βοήθησε τη διδασκαλία, αλλά η παλαιότερη ορθόδοξη παράδοση μιλούσε ευρύτερα. Η μοναχική κουρά, οι κηδείες, οι αγιασμοί, τα εγκαίνια ναών, το σημείο του σταυρού και όλη η λειτουργική ζωή έχουν επίσης μυστηριακό χαρακτήρα.

Αυτό δεν αναιρεί τη μοναδική σημασία του Βαπτίσματος ή της Ευχαριστίας. Σημαίνει ότι η Εκκλησία δεν χωρίζεται σε επτά υπερφυσικές στιγμές που περιβάλλονται από πνευματικά κενή ζωή. Εν Χριστώ, όλη η δημιουργία καλείται στην ευχαριστία και στην κοινωνία.

Ποιος τελεί και ποιος μετέχει

Ο επίσκοπος είναι ο κύριος λειτουργός των μυστηρίων της Εκκλησίας του· οι ιερείς τελούν τα περισσότερα μυστήρια με την εξουσιοδότησή του, ενώ οι διάκονοι βοηθούν. Όλη η συναγμένη Εκκλησία συμμετέχει με προσευχή και πίστη. Ο ιερέας δεν είναι ιδιώτης κάτοχος της χάρης και το μυστήριο δεν είναι υπηρεσία που αγοράζεται από έναν επαγγελματία της θρησκείας.

Η συμμετοχή εξαρτάται από το μυστήριο και την εκκλησιαστική κατάσταση του προσώπου. Το Βάπτισμα και το Χρίσμα εισάγουν στην Εκκλησία· η Θεία Κοινωνία εκφράζει την πλήρη ένταξη· ο Γάμος και η χειροτονία απαιτούν κανονική προετοιμασία. Οι επισκέπτες πρέπει να ρωτούν, αντί να θεωρούν ότι η παρουσία τους δίνει πρόσβαση στη μυστηριακή συμμετοχή.

Τα μυστήρια απαιτούν ανταπόκριση με τη ζωή μας

Η Ορθοδοξία απορρίπτει την ιδέα ότι οι τελετές λειτουργούν σαν μαγεία ενώ ο άνθρωπος παραμένει σκόπιμα αμετάβλητος. Ο Θεός είναι πιστός και η μυστηριακή πράξη της Εκκλησίας είναι αντικειμενική, αλλά η χάρη καλεί σε πίστη, μετάνοια, υπακοή και συνεχή μεταμόρφωση.

Ο βαπτισμένος πρέπει να συνεχίζει να στρέφεται στον Χριστό· οι σύζυγοι να ζουν τα στέφανά τους ως αγάπη που προσφέρεται· η Εξομολόγηση να ανοίγει σε αλλαγή· η Θεία Κοινωνία να καρποφορεί σε έλεος. Τα μυστήρια είναι δώρα της Βασιλείας και φάρμακο για μια ισόβια πορεία, όχι πιστοποιητικά πνευματικής ολοκλήρωσης.

Πηγές και περαιτέρω μελέτη